Δευτέρα, 28 Ιανουαρίου 2013

Παρουσίαση, Στίχοι απλοί

Ο Μαρτί έχει ηρωικό ανάστημα στην Κούβα για το ρόλο του στον αγώνα για την απελευθέρωση από τον ισπανικό ζυγό. Για την πολιτική του καθοδήγηση που βασίστηκε στις αρχές της Γαλλικής Επανάστασης, ενώ το βλέμμα του ήταν στραμμένο στους εκκολαπτόμενους αγώνες της ηπείρου του για κοινωνική δικαιοσύνη.
Ο Μαρτί πάλεψε ώστε ο αγώνας κατά της Ισπανίας να γίνει υπόθεση όλων των καταπιεσμένων Κουβανών, όχι των λίγων προνομιούχων που επιδίωκαν να δημιουργήσουν για λογαριασμό τους μια διάδοχη κατάσταση, ένα πιο τροπικό σύστημα εκμετάλλευσης όπου ο λαός θα εξακολουθεί να υποφέρει.
Ο Μαρτί είδε τον κίνδυνο που αντιπροσώπευε η ανερχόμενη τότε ιμπεριαλιστική δύναμη των Ηνωμένων Πολιτειών για την νεοαπελευθερωθείσα αμερικανική ήπειρο. Διέβλεπε επίσης ως πιθανότητα τη δύναμη των παραγωγών της πολύχρωμης, πολυφυλετικής ηπείρου, εάν ενωθούν. 

Τα ποιήματα αυτά που έχουμε για πρώτη φορά μπροστά μας στα ελληνικά γράφτηκαν κατά την πολυετή του εξορία στις ΗΠΑ, χρόνια πυρετώδους δουλειάς. Γράφτηκαν 4 χρόνια πριν πέσει στη μάχη.

Όποιος διαβάσει τους Απλούς Στίχους του Μαρτί καταλαβαίνει ότι βγαίνουν από την ψυχή ενός ανθρώπου για τον οποίο ο συμβατικός διαχωρισμός ανάμεσα στο προσωπικό και το πολιτικό δεν έχει κανένα απολύτως νόημα. Μέσα από τους στίχους του αναδύεται ενιαία η προσωπικότητα του πολιτικού αγωνιστή της ελευθερίας, του στρατιωτικού ηγέτη, του εραστή, του πατέρα, του γιού. Δεν είναι ούτε η προσωπική ποίηση ενός πολιτικού άνδρα ούτε η πολιτική ποίηση ενός λόγιου. Οι στίχοι τού Μαρτί πηγάζουν από το σημείο εκείνο της ψυχής του αγωνιστή όπου τέτοιοι διαχωρισμοί δεν υπάρχουν.

Αυτή η ενότητα λόγου, έργων και ζωής είναι η ουσία του ήθους και της ηθικής του Μαρτί. Και αυτό το ήθος εκπέμπει σταθερά μέσα από τους απλούς στίχους. Αντίστροφα, οι στίχοι αυτοί, γραμμένοι από έναν ιστορικό αγωνιστή, έναν στρατιώτη, είναι κάτι παραπάνω από στίχοι. Έχουν αίμα μέσα τους. Η ιστορία τούς δίνει μεγαλύτερο ειδικό βάρος.

Θα σταθώ σε πτυχές της σκέψης του Μαρτί που φωτίζονται υποδειγματικά μέσα από τους Απλούς Στίχους.

Να θυμηθούμε ότι ο Μαρτί γράφει μέσα στη δύνη του αγώνα. Γράφει με το όπλο παρά πόδας. Αγωνίζεται ανένδοτα για την απελευθέρωση ενός δεδομένου κομματιού της γης. Ωστόσο δεν εκφράζει ούτε ίχνος πατριωτισμού με την καθιερωμένη, συμβατική έννοια. Έχει πει αλλού επί λέξει ότι «πατρίδα είναι η ανθρωπότητα». Εδώ πηγαίνει πιο πέρα και λέει ότι πατρίδα είναι η φύση.
(διάλεξε στίχους, σ.83).
Είμαι άρπα, αρμόνιο είμαι
Που μέσα του πάλλεται το σύμπαν.
Έρχομαι απ’ τον ήλιο και στον ήλιο πάω
Είμαι ο έρωτας. Είμαι ο στίχος!

Η φύση είναι πάντα η πατρίδα των φτωχών (σ. 33)

Δώστε στο φαύλο το λειωμένο χρυσάφι
Που καίει και λάμπει στο καμίνι.
Σε μένα δώστε μου το αέναο δάσος
Την ‘ωρα που το χτυπάει ο ήλιος.

Μαζί με την ιδέα της πατρίδας, έτσι και η ιδέα της θρησκείας είναι συνάρτηση της αντίληψής του για τη φύση (σ.37)
Πέστε στον τυφλό επίσκοπο,
Στο γέρο ισπανό επίσκοπο
Να έρθει, να έρθει γρήγορα
Στο ναό μου στο βουνό.

Η Κούβα ως χώρα ούτε εξιδανικεύεται ούτε προσωποποιείται. Είναι άλλος ένας τόπος που εκτυλίσσεται ό αγώνας για την ελευθερία και ενάντια στην τυραννία.

Το ισπανικό σπαθί ισοπεδώνει και σπέρνει το θάνατο. Θα γράψει: (σ. 101)

Λίγοι έμειναν άθικτοι
Απ’ το σπαθί του ισπανού.
Ο δρόμος, όταν βγήκε ο ήλιος,
Ήταν ένα ποτάμι από μυαλά χυμένα.

Όμως η Ισπανία δεν είναι αντικείμενο μίσους. Γράφει ο Μαρτί, 4 χρόνια πριν σκοτωθεί από βόλι ισπανικό: (Αραγονία, σ. 47-48)
Για την Αραγονία, στην Ισπανία
Φυλάω εγώ την καρδιά μου.
Ένα χώρο γεμάτο Αραγονία,
Ειληκρινή, περίφανο, πιστό, χωρίς μίσος.
..................................
Εκεί στον ανθισμένο κάμπο,
Εκείνον της ηρωικής αντίστασης,
Για να διαφυλάξει αυτό που πιστεύει,
Παίζει ο κόσμος τη ζωή του

Και αν ένας κυβερνήτης τον καταπιέσει
Ή τον θυμώσει κάποιος κακεντρεχής βασιλειάς,
Φοράει την κάπα του ο χωρικός της Αραγονίας
Και πεθαίνει κρατώντας το ντουφέκι του.
............................................................
Εκτιμώ εκείνον που με μια ανάποδη
Ρίχνει στο χώμα έναν τύραννο
Τον εκτιμώ, κι αν είναι από την Κούβα
Τον εκτιμώ κι αν είναι από την Αραγονία.

Οι στίχοι του για τη δουλεία θίγουν ένα καίριο ζήτημα που τέθηκε στα πλαίσια του αγώνα. Γι’ αυτόν, ένας αγώνας για την ελευθερία ξεκινά από τους πιο καταπιεσμένους, αλλοιώς δεν είναι αγώνας για την ελευθερία. (σ, 109)
Κόκκινος, όπως στην έρμο,
Βγήκε ο ήλιος στον ορίζοντα
Και φώτησε έναν νεκρό σκλάβο
Κρεμασμένο σ’ ένα δέντρο στο βουνό.

Ένα παιδί τον είδε. Ρίγισε
Από τον πόνο γι’ αυτούς που στενάζουν
Και στα ποδιά του νεκρού ορκίστηκε
Να ξεπλύνει το έγκλημα με τη ζωή του!

Εγγύηση για τη νίκη του αγώνα δεν είναι ούτε το μίσος ούτε η εκδίκηση, αλλά το ηθικό προβάδισμα των μαχητών: (για τη χαρά σ.23)
Χάρηκα μια φορά, τόσο πολύ
Που ποτέ πριν δεν είχα χαρεί. Όταν
Την καταδίκη μου σε θάνατο
Διάβασε ο διευθυντής της φυλακής κλαίγοντας.

Οι νέοι αγωνιστές της Μονκάδα και του Γκράνμα 60 χρόνια αργότερα βρήκαν στήριγμα εδώ… Αξίζει να γνωρίσουμε τη σκέψη του Μαρτί και στη σημερινή Ελλάδα. Αυτό επιδιώκει σε διεθνές επίπεδο ο Σύλλογος Χοσέ Μαρτί που συντονίζει ο Αρμάντο Χαρτ. Αντίστοιχες προσπάθειες και εκδηλώσεις γίνονται και εδώ στην Ελλάδα.

NT

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου